Organ Bağışı

Gülcihan ÇİLİNGİR

Haseki Eğitim Ve Araştırma Hastanesi
Organ Ve Doku Nakil Koordinatörü

 

 

ORGAN NAKLİ NEDİR?

ORGAN NAKLİ (TRANSPLANTASYON)
Amaç; hastaların iyilik halinin sağlanması ve yaşam kalitesini yükseltmektir. Görev yapamayacak kadar hasta bir organın yenisi ve sağlamı ile değiştirilmesi işlemine organ nakli (transplantasyonu) denir.

ORGAN NAKLİ NEDEN ÖNEMLİDİR?
Organ yetmezliği insidansı (toplumdaki hastalık sayısı oranı)her yıl giderek artmaktadır. Bu iyileştirilemeyen hastalıkların tedavisi için organ nakli (tranplantasyonu) gerekmektedir. Bağışların yetersiz sayıda olmasından dolayı yılda ortalama 16 bin kişi organ beklerken hayatlarını kaybediyor.

Bağışlanmış bir organ gerçek bir yaşam armağanıdır.

• Ömrü uzatır

• Maliyeti düşürür

• Yaşam kalitesini arttırır

• İş gücü kaybını kazanca dönüştürür.

 

ORGAN NAKLİ NASIL YAPILIR?
ORGAN NAKLİ(TRANSPLANTASYON) ÇEŞİTLERİ

• Canlı

• Kadavra (beyin ölümü gerçekleşmiş kişi)

CANLIDAN NAKİL
Organ bağışlarının yetersiz olmasından dolayı son çare olarak başvuruluyor. Organını veren sağlıklı kişi de takip edilmesi gereken bir hasta grubuna girdiği için çok istenilen bir durum değil. Böbrek ve Karaciğer yetmezliğindeki hastaların 4. dereceye kadar olan yakınlarından kan grubu ve doku uyumu aranarak seçilen kişilerden yapılan nakillerdir. Akraba dışındaki kişiler arasında da 2009 yılından sonra etik kurul kararı ile nakil yapılabilmektedir. Kişi hayatta iken kendi serbest iradesi ile bir böbreğini veya karaciğerinin bir kısmını ihtiyacı olan bir hasta için bağışlayabilir. Bu işlem de canlıdan canlıya organ bağışıdır.

KADAVRADAN NAKİL
Kadavra yoğun bakımda tedavisi devam ederken beyin ölümü gelişmiş, beyin ölümü tespit kurulu tarafından onaylanmış ve aileden organ bağışı için resmi izin alınmış kişidir. Bu kişilerden yapılan transfer işlemine kadavradan nakil, kişilere de kadavra donör denir. Her beyin ölümünden nakil yapılamaz. Kişinin beyin ölümü solunum cihazına bağlıyken gerçekleşmiş olmalıdır.

BEYİN ÖLÜMÜ NEDİR?
Beyin, tüm organların uyum içerisinde çalışmasını sağlayan bir ana kontrol merkezidir. Her organın otonom (kendi adına bağımsız) bir ömrü vardır. Organlar beyin ölümü geliştikten kısa süre sonra ölürler. Yasalar gereği uzman hekimlerin oluşturduğu bir heyet tarafından çeşitli testler yapılarak beyin ölümü tanısı koyulur ve bu durum beyin ölümü tutanağı ile karara bağlanır. Sağlık bakanlığına bildirimi yapılır. Beyin ölümü tanısında en küçük bir şüphe veya hataya meyil verilmez. Beynin tüm kan akımı ve oksijenlenmesi durmuştur. Beyin tamamen ve irreversıbl (geri dönüşümsüz)olarak tüm fonksiyonlarını kaybetmiştir. Beyin gerçekleştikten sonra verilen ilaçlar ve bağlı olduğu solunum cihazının etkisiyle kalp bir süre daha atmaya devam edebilir. Bu süre zarfında tüm organlar işlevini yitirmeye başlar. Beyin ölümünden sonra kişi tıbben ve yasal olarak ölüdür.

BİTKİSEL HAYAT(KOMA)NEDİR?
Kişi solunum desteğine ihtiyaç duyabilir fakat spontan (kendiliğinden) solunumu vardır. İyileşme şansları vardır ve bu şanslarını sonuna kadar kullanırlar. Tıpta bu kişiler ölü olarak kabul edilmez.

HANGİ ORGANLAR NAKLEDİLEBİLİR?
NAKLEDİLEBİLİR ORGANLAR
Tıpdaki gelişmelerin bugün geldiği noktada, insan vücudunun birçok organı nakledilebilmektedir. Bağış kabul edilebilecek organlar ve dokular: pankreas, kemik ve kemik iliği, kalp, akciğer, karaciğer, böbrek, kornea, kompozit doku (yüz ve saçlı deri, üst sindirim yolları, ekstremiteler, üst solunum yolları, uterus)

ORGAN BAĞIŞI NEDİR?
Kişinin hayatta iken, serbest iradesi ile tıbben yaşamı sona erdikten sonra doku ve organlarının başka hastaların tedavisi için kullanılmasına izin vermesidir.

KİMLER ORGAN BAĞIŞINDA BULUNABİLİR?
18 yaşından büyük ve akli dengesi yerinde olan herkes 2238 sayılı yasaya göre organlarının tamamını veya bir bölümünü bağışlayabilir.

ORGAN BAĞIŞI NASIL YAPILIR?
İlgili birimlere başvurarak 2 şahit huzurunda organ bağış senedini doldurup imzalamak yeterlidir. Organ bağış senedinde 2 şahit kişinin de imzaları gereklidir. Bu bilgiler sağlık bakanlığının todbs (Türkiye organ doku bağış  bilgi sistemi)sistemine kayıt edildikten sonra kişi yakınına kısa mesaj gönderilir ve sistem sayfası kendini kapatır. Organ bağışı yapan kişinin bilgilerine hiçbir kullanıcı ulaşamaz.

KİŞİ ORGAN BAĞIŞI FİKRİNDEN VAZGEÇMEK İSTERSE;
Bağış kartınızı yırtmanız ve ailenize söylemeniz yeterlidir. Sağlık bakanlığının oluşturduğu TODS (türkiye organ bağışı bilgi sistemi) sisteminde kaydınız varsa organ bağışı alan herhangi bir kuruma talebinizi iletebilirsiniz.

Organ Bağışı Yöntemleri Nelerdir;
Temelde organ bağışı ile ilgili dört yöntem vardır. Bu düzenlemeler şimdilik her yerde aynı şekilde kullanılmıyor. Her ülke kendi kararlarını kendisi veriyor.

· İtiraz Yöntemi; en geniş kapsamlı yöntemdir. Bu yöntemde sağlığında kesin itirazı olmayan herkesin organı bağış olarak kabul edilir.

· Genişletilmiş İtiraz Yöntemi; Bağışçının ölümünden sonra, potansiyel bağışçının akrabaları organ bağışını, ölen kişinin, yaşarken yaptığı vasiyet olarak kabul ederler.

· Gönüllülük Yöntemi; bağışçının yaşarken organlarını bağışlayacağını kabul etmiş olması zorunluluğunu getirir. Kesin bir organ bağışı yapmayı kabul etme prosedürü gerektirir.

· Genişletilmiş Gönüllülük Yöntemi; bağışçının ölümünden sonra, ailesi de bağış için onay verebilir. Bu uygulama Gönüllülük Yöntemi'ni genişletmektedir.

· Bunların dışında Bilgilendirme Yöntemi ve Acil Durum Yöntemi olarak 2 yöntem daha vardır

Bilgilendirme yöntemi; Eğer potansiyel bağışçının yanında, organ bağışı yapmak istemesi ile ilgili herhangi bir yazılı belge yoksa, bağışçı olmak istemiyordur. Bu durumda ailesine bilgi verilmesi gerekir. Ailenin itiraz etme hakkı vardır.

Acil Durum Yöntemi'nde, bağışçının kendisinden veya ailesinden bir itiraz olsa bile, her durumda organ alınır.

ORGAN BAĞIŞI KABUL EDEN KURULUŞLAR HANGİLERİDİR?

• İl Sağlık Müdürlükleri

• Tüm Kamu, Özel Ve Üniversite Hastaneleri

• Emniyet Müdürlükleri (Ehliyet Alımı Sırasında)

• Organ Nakli Merkezleri

• Aile Hekimlikleri

• Toplum Sağlığı Merkezleri

ORGAN BAĞIŞININ ÖNÜNDEKİ ENGELLER NELERDİR?

· Toplum olarak bu konuda yeterli bilgiye ve farkındalığa sahip değiliz. Bilinmeyen konularda yaklaşım temkinli oluyor. Kadavranın beden bütünlüğünün bozulacağı endişesi var. Ameliyat izi oluyor fakat beden bütünlüğüne saygı gösteriliyor. Canlı ameliyatı kadar büyük bir özenle yapılıyor.

· Asılsız sözler yada reyting kaygısıyla sorumsuzca yapılan haberler güven eksikliği ve kaygı yaratıyor. Adli tıp kurumu ve emniyet müdürlüğünün yazılı açıklamaları ile bu konuda tespit edilmiş bir vaka yok.

· Beyin ölümü gerçekleşip organlar bağışlandığında Sağlık Bakanlığı’nın BKM (bölge koordinasyon merkezi) ve UKM’ye (ulusal koordinasyon merkezi) bildirilir. Bu merkez, organların dağıtımını  ülke genelinde nakil bekleyen hastalardan aciliyet ve organ uyumu kriterlerine göre en uygun hastanın bulunduğu doku ve organ merkezine gönderilmesini sağlamaktadır.

· Dini bakımdan emin olamama; diyanet işleri sağlık yüksek kurulu 06/03/1980 tarih ve 396 sayılı kararı ile organ bağışı ve naklinin caiz olduğu açıklanmış.

ORGAN BAĞIŞI VE DİN

Diyanet işleri sağlık yüksek kurulu 06/03/1980 tarih ve 396 sayılı kararı ile organ bağışı ve naklinin caiz olduğu açıklanmış

· Karara göre;

· Zaruret (insanın elinde olmayarak hasıl olan sebep)halinin bulunması.

· Hastalığın bu yolla tedavi edileceğinin doktor tarafından onaylanması

· Doku ve organ veren kişinin bu işlem sırasında ölmüş olması

· Verilen doku ve organ karşılığında hiçbir ücret alınmamış olması Tedavi edilen hastanın da yapılacak nakle razı olması durumunda caizdir,denmiştir.(/http//www.diyanet.gov.tr)

·  Kur'an-ı Kerim'de de "Kim bir insana hayat verirse onun tüm insanlara hayat vermişçesine sevap kazanacağı" beyan olunmaktadır. (Maide suresi,Ayet 32)

ORGAN BAĞIŞININ YASAL DAYANAĞI VARMI?

Tarihi:29.05.1979 Sayısı:2238 R.G. Tarihi:03.06.1979 R.G. Sayısı:16655 Organ ve Doku Alınması, Saklanması ve Nakli Hakkında Kanun;

1979 yılında çıkarılıp 1982 yılında değişikliğe uğrayan 2233 sayılı organ ve doku alınması, saklanması, aşılanması ve nakli yasasının maddeleri anlatıldı.2000 yılı haziran ayında organ nakli yönetmeliği yürürlüğe girmiştir.

YASANIN BAZI MADDELERİ

Madde 3- Bir bedel veya başkaca çıkar karşılığı organ ve doku alınması ve satılması yasaktır.

Madde 4- Bilimsel, istatistiki ve haber niteliğindeki bilgi dağıtımı halleri ayrık olmak üzere, organ ve doku alınması ve verilmesine ilişkin her türlü reklam yasaktır.

Madde 5- Onsekiz yaşını doldurmamış ve mümeyyiz olmayan kişilerden Organ ve Doku alınması yasaktır.(Bu madde canlı vericili nakilleri ilgilendirir)

Madde 6- Onsekiz yaşını doldurmuş ve mümeyyiz olan bir kişiden Organ ve Doku alınabilmesi için vericinin en az iki tanık huzurunda açık, bilinçli ve tesirden uzak olarak önceden verilmiş yazılı ve imzalı veya en az iki tanık önünde sözlü olarak beyan edip imzaladığı tutanağın bir hekim tarafından onaylanması zorunludur.

18 Ocak 2014, 6514 sayılı sağlık bakanlığı ve bağlı kuruluşlarının teşkilat ve görevleri hakkındaki kanun hükmündeki kararname ile bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanun

Madde 11-Bu kanunun uygulanması ile ilgili olarak tıbbi ölümün gerçekleştiğine biri nörolog veya nöroşirurjiden, diğeri anesteziyoloji ve reanimasyon veya yoğun bakım uzmanından oluşan iki hekim tarafından kanıta dayalı tıp kurallarına uygun olarak oy birliği ile karar verilir.

Madde 12- Alıcının müdavi hekimi ile organ ve doku alınması, saklanması, aşılanması ve naklini gerçekleştirecek olan hekimlerin, ölüm halini saptayacak hekimler kurulunda yer almaları yasaktır.

Madde 14 - Bir kimse sağlığında vücudunun tamamını veya dokularını, tedavi, teşhis ve bilimsel amaçlar için bıraktığını resmi veya yazılı bir vasiyetle belirtmemiş veya bu konudaki isteğini iki tanık huzurunda açıklamamış ise sırayla eşi, reşit çocukları, ana veya babası veya kardeşlerinden birisinin; bunlar yoksa yanında bulunan herhangi bir  yakınının muvafakatiyle ölüden organ ve doku alınabilir. Aksine bir vasiyet veya beyan yoksa, kornea gibi ceset üzerinde bir değişiklik yapmayan dokular alınabilir. Ölü, sağlığında kendisinden ölümünden sonra organ veya doku alınmasına karşı olduğunu belirtmişse organ ve doku alınamaz

Madde 15- Bu kanuna aykırı şekilde organ ve doku alan, saklayan, aşılayan ve nakledenlerle bunların alım ve satımını yapanlar, alım ve satımına aracılık edenler veya bunun komisyonculuğunu yapanlar hakkında, fiil daha ağır bir ceza gerektirmediği takdirde iki yıldan dört yıla kadar hapis ve 50.000 TL’den 100.000 TL’ye kadar ağır para cezasına hüküm olunur.

DÜNYADA  ORGAN BAĞIŞI
Organ bağışı (donör) ortalamalara  göre İSPANYA ilk sırada geliyor. Ardından İTALYA, FRANSA, ABD, ALMANYA, BİRLEŞİK KRALLIK, YUNANİSTAN ve TÜRKİYE olarak sıralama devam ediyor. Organ nakillerinde diğer ülkelerden 10-15 kat gerideyiz.ülkemizde yapılan transplantasyonların(organ nakillerin)%70i canlıdan %30 u kadavradan gerçekleşiyor.bazı ülkelerde organ bağışını teşvik amaçlı vergi indirimi ,iş kaybının karşılama gibi yöntemler uygulanıyor.

 2014 yılı verilerine göre Yaklaşık 60 bin kişinin diyalize girdiği Türkiye'de, 22 bin 71 kişi böbrek, 3 bin 406 kişi kornea, 2 bin 188 kişi karaciğer, 253 hasta pankreas, 35 kişi akciğer, 4 kişi kalp kapağı, 2 kişi de ince bağırsak nakli olmayı bekliyor.

 

HEPİMİZ  POTANSİYEL  BİR  DONÖRÜZ!

Hastanemizde organ bağışında bulunmak için başvuru adresi:

ORGAN BAĞIŞ BİRİMİ

3.BLOK (ESKİ A BLOK)ZEMİN KAT

0212 529 44 00 (2713)